Παραθέτομεν ἐνδιαφέρον ἄρθρον τοῦ κ. Ξ. Κοντιάδη, καθ. Δημοσίου Δικαίου, καὶ τῆς Ἀλκ. Φωτιάδου, ὡς ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν ἐφημερίδα «Βῆμα» τῆς 11ης Σεπτεμβρίου 2022:
«Ἡ δημοσιογραφικὴ κάλυψη τοῦ σκανδάλου ὑποκλοπῶν ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ καὶ τὰ διεθνῆ ΜΜΕ ἔθεσε σοβαρὰ ἐρωτήματα γιὰ τὴν πρόσληψη τοῦ ρόλου τῶν δημοσιογράφων στὴν ἑλληνικὴ πραγματικότητα. Πῶς ἐξηγεῖται ὅτι ἕνας κρατικὸς ἀξιωματοῦχος παραιτεῖται, ἡ παραίτησή του γίνεται δεκτὴ ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργό, τὸ ζήτημα ὁδηγεῖ σὲ πρωθυπουργικὸ διάγγελμα καὶ ὅμως ὁ παραιτηθείς στρέφεται κατὰ τῆς ἐρευνητικῆς δημοσιογραφίας; Ἡ ἀπάντηση εἶναι ἁπλή: ἐπειδὴ μπορεῖ.
Τὸ θολὸ τοπίο τῆς δικαστικῆς προστασίας τῆς ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης στὴν Ἑλλάδα, ποὺ ἔχει ἐπανειλημμένα ὁδηγήσει σὲ καταδίκη τῆς χώρας ἀπὸ τὸ ΕὐρΔΔΑ γιὰ παραβίαση τοῦ ἄρθρου 10 τῆς ΕΣΔΑ, δὲν ἀποτρέπει ὅσους ἀσκοῦν δημόσια ἐξουσία ἀπὸ τὴν ἄσκηση ἀγωγῶν καὶ μηνύσεων μὲ σκοπὸ νὰ ὁδηγήσουν τὸν Τύπο στὴν αὐτολογοκρισία. Ἡ κατάθεση ἀγωγῶν ἀποζημίωσης ἀπὸ τὸν πρώην γενικὸ γραμματέα τοῦ Πρωθυπουργοὺ ἐναντίον τοῦ ΜΜΕ καὶ τῶν δημοσιογράφων ποὺ τὸν ἐνέπλεξαν στὴν ὑπόθεση παρακολουθήσεων ἀπὸ τὴν ΕΥΠ, ἀλλὰ πρόσφατα καὶ πρώην Πρωθυπουργοῦ κατὰ δημοσιογράφων ἀποτυπώνει τὴ δυσλειτουργικὴ προστασία τῆς ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης στὴν Ἑλλάδα.
Οἱ ἀγωγὲς αὐτὲς θεωρήθηκαν SLAPP, δηλαδὴ ἀγωγὲς ἢ μηνύσεις ποὺ κατατίθενται ἀπὸ ἰσχυρὰ πρόσωπα ἢ ὀργανισμοὺς ἐναντίον ἰδιωτῶν καὶ δημοσιογράφων σχετικὰ μὲ ζητήματα δημοσίου ἐνδιαφέροντος. Οἱ «στρατηγικὲς» αὐτὲς ἀγωγὲς χαρακτηρίζονται ἀπὸ τὸν σκοπό τους ποὺ δὲν εἶναι νὰ κερδηθεῖ ἡ δικαστικὴ ὑπόθεση, ἀλλὰ ὁ ἐκφοβισμὸς καὶ ἡ φίμωση. Οἱ ἐπαπειλούμενες ἀποζημιώσεις ἀποσκοποῦν στὴν προληπτικὴ λογοκρισία. Σύμφωνα μὲ τὸ ἀκρωνύμιο, οἱ ἀγωγὲς στρέφονται ἐνάντια στὴ συμμετοχὴ στὰ κοινά. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπὴ ἔχει ἀναλάβει πρωτοβουλία γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τοῦ φαινομένου σὲ εὐρωπαϊκὸ ἐπίπεδο.
Εἶναι ἡ ἀγωγὴ τοῦ πρώην γενικοῦ γραμματέα τοῦ Πρωθυπουργοῦ SLAPP; Τὰ βασικὰ κριτήρια γιὰ τὸν χαρακτηρισμό της ὡς καταχρηστικῆς φαίνεται νὰ πληροῦνται: ἀγωγὴ ἀποζημίωσης (ποὺ ζητᾶ μάλιστα ὑψηλὸ ποσό), ἐνάγων ἰσχυρὸ δημόσιο πρόσωπο, ἐναγόμενοι δημοσιογράφοι, θέμα δημοσίου ἐνδιαφέροντος ποὺ ἀφορᾶ τὴ λειτουργία τῶν θεσμῶν.
Ποιὸς εἶναι ὅμως ὁ σκοπὸς τῆς ἀγωγῆς αὐτῆς; Στρέφεται κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης, ὅμως κατὰ ἕνα παράδοξο τρόπο ἡ ἀγωγὴ αὐτὴ δὲν εἶναι βέβαιο ὅτι γίνεται χωρὶς σκοπὸ νὰ κερδηθεῖ, οὔτε ὅτι ὁ ἐνάγων τὴ θεωρεῖ ἀβάσιμη. Ἡ ἔλλειψη δικαστικῆς κουλτούρας ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης στὴν Ἑλλάδα συνεπάγεται ὅτι εἶναι ἀβέβαιο, ἂν τὸ δικαστήριο θὰ ἐφαρμόσει τὰ σταθερὰ κριτήρια τῆς νομολογίας τοῦ ΕὐρΔΔΑ. Μπορεῖ νὰ ἐφαρμοστοῦν σωστὰ τὰ κριτήρια τοῦ δημοσίου προσώπου, τοῦ θέματος τῆς ἐπικαιρότητας κλπ. – μπορεῖ ὅμως καὶ ὄχι. Ἐνδέχεται ἐπίσης τὸ δικαστήριο νὰ ἑρμηνεύσει τὸν εἰδικὸ σκοπὸ ἐξύβρισης ἀπαιτώντας νὰ ἀπουσιάζει ἡ πρόθεση προσβολῆς τῆς ὑπόληψη τοῦ ἐνάγοντος. Ὅμως πῶς θὰ μποροῦσε νὰ γράψει ἕνας δημοσιογράφος ὅτι ὁ γραμματέας τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐμπλέκεται σὲ ὑπόθεση παράνομων παρακολουθήσεων χωρὶς νὰ θίξει τὴν ὑπόληψή του;
Τὸ νομολογιακὸ προηγούμενο τῆς ὑπόθεσης Κοτζιᾶ – Athens Review of Books δίνει τὴν ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα, γιατί διαχρονικὰ ὅσοι ἀσκοῦν δημόσια ἐξουσία δὲν ἔχουν συμβιβαστεῖ μὲ τὴν ἰδέα ὅτι ὁ πρωταρχικὸς τόπος, γιὰ νὰ ἀπαντοῦν στὴν δημοσιογραφικὴ ἔρευνα καὶ κριτικὴ εἶναι ἡ δημόσια σφαῖρα καὶ ὄχι τὰ δικαστήρια. Ὁ κανόνας γιὰ τὰ πολιτικὰ πρόσωπα πρόσωπα καὶ ὅσους ἀσκοῦν δημόσια ἐξουσία εἶναι ὅτι ὁ κύριος τόπος ἀντίκρουσης προσβολῶν τῆς προσωπικότητάς τους εἶναι ὁ δημόσιος διάλογος. Οἱ ἐξαιρέσεις στὸν κανόνα εἶναι σημαντικές, ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἀποτελοῦν ἐξαιρέσεις. Ἡ λογική τῆς μειωμένης προστασίας τοῦ δημοσίου προσώπου δικαιολογεῖται ὄχι μόνο ἀπὸ τὴν οἰκειοθελῆ του εἴσοδο σὲ μία ἀρένα αὐξημένης κριτικῆς καὶ μειωμένης ἰδιωτικότητας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴ μεγαλύτερη πρόσβαση ποὺ ἔχει στὰ ΜΜΕ προκειμένου νὰ ὑπερασπιστεῖ τὸν ἑαυτό του.
Σὲ θέματα δημοσίου ἐνδιαφέροντος ἀκόμα καὶ κάποια ψεύδη ἢ ἀνακρίβειες εἶναι ἀνεκτά, καθὼς μέσα ἀπὸ τὴν ἀντιπαράθεση ψεύδους-ἀλήθειας ὠφελεῖται ὁ δημόσιος διάλογος. Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι ὅλα τὰ ψεύδη ἀνεκτά. Ὅμως ἡ στάθμιση γιὰ τὰ δημόσια πρόσωπα καὶ ὅσους κατέχουν δημόσια ἀξιώματα γίνεται μὲ πρόσθετα κριτήρια. Ἔτσι, γιὰ παράδειγμα, ἕνας πολιτικὸς ποὺ χαρακτηρίζεται ἀπὸ πρωτοσέλιδο ὡς παιδεραστὴς ὀρθὰ θὰ ἐπιδιώξει τὴ δικαστικὴ ὁδὸ τῆς μήνυσης ἢ τῆς ἀγωγῆς γιὰ συκοφαντικὴ δυσφήμηση.
Τὸ ΕυρΔΑΑ ἔχει ἐπισημάνει ὅτι ἡ παραβίαση τοῦ ἄρθρου 10 τῆς ΕΣΔΑ σὲ ἀρκετὲς ὑποθέσεις ἐναντίον τῆς Ἑλλάδας ὀφείλεται στὴν ἄρνηση τῶν ἐθνικῶν δικαστηρίων νὰ ἐφαρμόσουν τὰ κριτήρια ποὺ δέχεται ἡ νομολογία του σχετικὰ μὲ τὴν ἐλευθερία ἔκφρασης, ὅταν αὐτὴ σταθμίζεται μὲ τὴν προστασία τῆς προσωπικότητας. Ἴσως αὐτὴ ἡ ἄρνηση ἐνθαρρύνει τὰ δημόσια πρόσωπα νὰ προσφεύγουν διαρκῶς στὴ δικαιοσύνη. Οἱ ἀποζημιώσεις ποὺ συχνὰ ζητοῦν εἶναι ὑψηλές. Ἀποτιμοῦν τὴν τιμή τους μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἢ στοχεύουν εὐθέως καὶ ἐνσυνείδητα στὸ «πάγωμα τῆς ἐλεύθερης ἔκφρασης» καὶ στὴν ἔμμεση λογοκρισία; Οἱ ἀγωγὲς αὐτὲς εἶναι SLAPP, ἢ μᾶλλον μία ἐπιβαρυντικὴ ἐκδοχὴ τῶν SLAPP, καθὼς ἔχουν σκοπὸ τὴν αὐτολογοκρισία, ἀλλὰ δὲν τοὺς λείπει καὶ ὁ σκοπὸς οὔτε ἡ πιθανότητα νὰ εὐδοκιμήσουν».
πηγη: orthodoxostypos.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου