Η Αχειροποιητος Εικονα της Παναγιας Ιεροσολυμιτισσας

Translate

Πέμπτη, 18 Μαΐου 2017

Παναγία Σουμελά ~ Η Ιστορία της Θαυματουργής Εικόνας Κόσμημα από τον Πόντο στην Ημαθία


Η Εικόνα της Παναγίας Σουμελά είναι ήδη στον Πειραιά, στον Ιερό Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης όπου τίθεται μέχρι τις 22 Μαΐου σε λαϊκό προσκύνημα.

Η εικόνα

Η εικόνα της Θεοτόκου είναι τύπου Οδηγήτριας. Είναι χωρισμένη σε δύο κομμάτια και τόσο κατεστραμμένη που κανέναν ίχνος από τις μορφές και τα ενθυμήματα των προσώπων που εικονίζονταν σε αυτή (της Παναγίας και του μικρού Χριστού) δε διακρίνεται. Διακρίνονται όμως τα διαγράμματα της Θεοτόκου και του μικρού Ιησού. Αυτά τονίζονται εντονότερα από την ασημένια και χρυσωμένη θήκη που τα περιβάλλει. Σε αυτήν υπάρχουν πρόσθετα οι επιγραφές IC. XC. MP. ΘΥ. H COYMELHTHCA (Ιησού Χριστού Μήτηρ Θεού η Σουμελιώτισσα).
Έχει γύρω της ελικοειδής διακοσμήσεις, παρόμοιες με αυτές που κοσμούν χειρόγραφα κωδικών του 12ου και του 14ου αιώνα. Ανάλογες επενδύσεις με αυτή της Σουμελιώτισσας συναντάμε σε δύο εικόνες οδηγήτριες που φυλάσσονται στη Μόσχα. Την εικόνα περιβάλλει αργυρή θήκη επίχρυση, με εικόνες, επιγραφές και πολύτιμες πέτρες, που ανάγεται στο 1700, με στέμμα ανεξάρτητο από την εικόνα. Υπάρχουν επάνω τυπωμένες πλάγια τέσσερις παραστάσεις των προφητών Δαβίδ, Μωυσή και Ααρών. Από πάνω κρατάνε το στέμμα δυο άγγελοι, ενώ στο υπόλοιπο μέρος της θήκης, δεξιά και αριστερά υπάρχουν τυπωμένες διακοσμήσεις λουλουδιών. 



Επάνω υπάρχει τυπωμένη η επιγραφή: 

“ΜΗΤΗΡ ΘΕΟΥ ΣΟΥΜΕΛΙΩΤΙΣΑ” και κάτω “ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΑΓΑΘΗ ΤΑΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΥ ΧΕΙΡΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΥΙΟΝ ΣΟΥ ΑΡΟΝ ΦΙΛΟΨΙΧΟΝ ΤΩΝ ΠΛΑΣΤΗΝ ΟΙΚΤΗΡΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΔΟΥΛΟΥΣ ΣΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ Κ(ΑΙ) ΤΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΜΙΧΑΛΙ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 1700”.

Στις τρεις γωνίες υπάρχουν τρεις μεγάλες μπλε πολύτιμες πέτρες, ενώ έχει χαθεί η τέταρτη. Σειρά από πολύτιμες πέτρες πλαισιώνουν τις παραστάσεις, από τις οποίες σώζονται μέχρι και σήμερα έξι κόκκινες και είκοσι οκτώ πράσινες πέτρες. Επίσης υπάρχουν επτά μαργαρίτες πάνω στο στέμμα, σαράντα επτά στα πλαίσια και γύρω από το άνοιγμα της εικόνας εκατό. Τα πλαϊνά της θήκης κοσμούνται με χρυσάργυρες διακοσμήσεις λουλουδιών.

Το στέμμα έχει τυπωμένες διακοσμήσεις λουλουδιών και τα πλαϊνά έχουν τις ίδιες διακοσμήσεις και την επιγραφή: “ΔΕΗΣΙΣ ΜΑΡΙΑΣ ΔΟΜΝΑΣ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΟΕΒΟΝΔΑ ΜΑΡΙΑΣ ΚΑΣΑΝΔΡΑΣ ΜΠΑΛΑΣΑΣ ΙΩ(ΑΝΝΟΥ) ΕΛΕΝΗΣ”. Στη μέση σχηματίζεται σταυρός με έξι λευκές πέτρες και τέσσερις μικρότερες κόκκινες στα άκρα. Ο σταυρός έχει τέσσερις ακτίνες από τέσσερις κόκκινες πολύτιμες πέτρες και διακοσμήσεις από σμάλτο. Ακόμη φέρει σειρές μαργαριταριών, από τις οποίες οι μεγαλύτερες περιλαμβάνουν εκατόν πενήντα ένα μαργαριτάρια και εκατόν εβδομήντα ένα οι μικρότερες.



Η εικόνα και η επίχρυση αργυρή της θήκη, το “καμίσ'”, το πουκάμισο της δηλαδή, έχουν περιβληθεί από ξύλινη θήκη, μέσα στην οποία έχουν τοποθετηθεί για μεγαλύτερη ασφάλεια.

Η ιερή αυτή εικόνα βρίσκεται στον φρουρό των βόρειων συνόρων της Ελλάδας, στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά. Το ιερό αυτό κέντρο στεγάζει τον ανά τον κόσμο ποντιακό ελληνισμό κι εκφράζει την κοινή ελληνική συνείδηση για τη διατήρηση της εθνικής μνήμης.


Η ιστορία στον Πόντο

H θαυματουργή εικόνα της Παναγίας σύμφωνα με την παράδοση της Ορθοδόξου εκκλησίας είναι έργο του Αποστόλου και Ευαγγελιστή Λουκά. Το όνομα Σουμελά ετυμολογείται από το όρος μελά και του ποντιακού ιδιώματος ‘σού', που σημαίνει «εις το» ή «εις του» και έγινε Σουμελά «εις του Μελά». Mετά το θάνατο του, βρίσκεται για ένα διάστημα στην Αθήνα και από τα τέλη του 4ου μ.Χ. αιώνα τη συναντούμε στο όρος μελά, σε απόσταση 46 χιλιομέτρων από την πρωτεύουσα του Ευξεινου Πόντου , την Τραπεζούντα.

Το 386 μ.Χ. με Βαθιά πίστη και απόλυτη εμπιστοσύνη το πρόσωπο της οι Αθηναίοι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος ιδρύουν το μοναστήρι της όπου ως των ξεριζωμό των Ελλήνων της Ανατολής έζησαν εκατοντάδες μοναχοί και ασκητές. 



Άξιο θαυμασμού είναι το μεγάλο πνευματικό, εθνικό και κοινωνικό έργο της Σουμελιώτισσας, ιδιαίτερα μετά την πτώση της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας. Γίνεται το σύμβολο και η ελπίδα των Ελληνoποντίων που καταφεύγουν στην προστασία της και βρίσκουν παρηγοριά και ασφάλεια. Κάτω από την προστασία της οι υπόδουλοι Έλληνες βρίσκουν τη δύναμη να αγωνιστών ενάντια στις τουρκικές διώξεις, στα βασανιστήρια, στους εξισλαμισμούς και κατά τα τελευταία πριν από την ανταλλαγή χρόνια να σηκώσουν το βαρύ σταυρό της εξόντωσης από τη σχεδιασμένη από το επίσημο τουρκικό κράτος σατανική τακτική της γενοκτονίας όπου θυσιάστηκαν 350.000 Έλληνες του Πόντου.

Μέσα στο βαρύ της τυραννίας κλίμα, είναι κέντρο γραμμάτων και παιδείας, εκπαιδεύοντας ιερείς και δάσκαλους, δρώντας ανασταλτικά στον οδοστρωτήρα του εκτουρκισμού και στην απώλεια της εθνικής ταυτότητας και συνείδησης, ανατρέποντας το ηθικό των Ελλήνων με την ιδέα της εθνικής ανεξαρτησίας και της θρησκευτικής ελευθερίας. Ήρθαν όμως και τραγικές μέρες που τίποτε δεν μπορούσε να ματαιώσει τον ξεριζωμό που επιβλήθηκε, με τη συνθήκη της Λωζάνης. Κανέναν από τους τότε ισχυρούς της γης δεν συγκίνησε ο θρήνος, τα μαρτύρια και το ξεσπίτωμα ενός λαού που υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τις προγονικές του εστίες θύμα μιας ανίερης εμπορικής ανταλλαγής.

Με τον ξεριζωμό το εικόνισμα της Παναγίας θάφτηκε από τους τελευταίους μοναχούς στα αγιασμένα χώματα της. Δέκα χρόνια θαμμένη χωρίς προσκυνητές περίμενε την απελευθέρωση της. Η απεριόριστη αγάπη τον ξεριζωμένων στη Σουμελιωτησσα, η αθεράπευτη νοσταλγία τους για τις αξέχαστες πατρίδες θεριεύει την ελπίδα της απελευθέρωσης της που πρόβαλε σαν ένα επιτακτικό καθήκον στο νου και τη συνείδηση δύο εκλεκτών τέκνων του Πόντου, τον μητροπολίτη Ξάνθης Πολύκαρπου Ψωμιάδη και του υπουργού Λεωνίδα Ιασωνίδη οι οποίοι ζήτησαν τη μεσολάβηση του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου για την απελευθέρωση της εικόνας. 

Μετά την έγκριση του αιτήματος από τον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού, πήγε στον Πόντο ο αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος από τους τελευταίους μοναχούς της μονής και ύστερα από αγωνιώδεις προσπάθειες βρήκε την εικόνα, τον πολύτιμο σταυρό με το τίμιο ξύλο που είχε δωρίσει στο μοναστήρι ο αυτοκράτορας της Τραπεζούντας Εμμανουήλ Γ΄ο μέγας Κομνηνός και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του οσίου Χριστόφορου που είχαν ενταφιαστεί μαζί με την εικόνα, τα μετέφερε στην Αθήνα και τα παρέδωσε στον μητροπολίτη Τραπεζούντας και κατοπινό αρχιεπίσκοπο Αθηνών Χρύσανθο Φιλιππίδη, όπου εκείνος το εναπόθεσε προσωρινά στο βυζαντινό μουσείο Αθηνών.





Από εδώ και ύστερα μια άλλη ιστορία γράφεται στον ελλαδικό χώρο.


Ιστορία στην Ελλάδα

Από εδώ και ύστερα μια άλλη ιστορία γράφεται στον ελλαδικό χώρο. Είκοσι χρόνια λησμονημένη στο μουσείο, χρόνια μουσειακό αντικείμενο. Το 1951 ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη το σωματείο Παναγία Σουμελά με πρωτεργάτη τον γιατρό Φίλωνα Κτενίδη από την Κρωμνή του Πόντου και τον Αύγουστο του 1952 ύστερα από σοβαρές και υπεύθυνες προσπάθειες η εικόνα της Παναγίας ενθρονίστηκε με επισημότητα στον ναό που χτίστηκε στο όρος Βέρμιο σε περιοχή που παραχώρησε η κοινότητα της Καστανιάς. Τον Αύγουστο του 1993 παραδόθηκαν από το βυζαντινό μουσείο Αθηνών ο πολιτικού Σταύρος και το Ευαγγέλιο του όσιου Χριστόφορου. στα υψώματα της Καστανιάς οι πρόσφυγες του Πόντου ανιστόρησαν τον Πόντο σε μικρογραφία όπως πολύ εύστοχα τόνισε ο επί σειρά ετών πρόεδρος της Παναγίας Σουμελά Παναγιώτης Τανιμανίδης.

Από τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης της στο Βέρμιο, άρχισαν να συσσωρεύουν χιλιάδες προσκυνητές με τη συμπαράσταση των οποίων ολοκληρώνεται ένα έργο αξιόλογο, θρησκευτικό, εθνικό, κοινωνικό και πολιτιστικό.

Είναι ανάγκη να τονιστεί πως τόσο οι Πόντιοι όσο και οι υπόλοιποι κάτοικοι της Μακεδονίας, είναι οι γνήσιοι Έλληνες με ελληνορθόδοξη συνείδηση όσο και αν μερικοί προσπαθούν να διαστρεβλώσουν η ιστορία και να ματαιώσουν την αδελφική συμβίωση το λαό. Αυτό τουλάχιστον φανερώνει η τελευταία ανάμνηση της ανύπαρκτης μακεδονικής εθνότητας και οι σοβινιστικές διαθέσεις της Τουρκίας που εκφράζονται με πολλές ενέργειες και ιδιαίτερα με την κατάληψη και κατοχή του βόρειου τμήματος της Κύπρου.


Η Παναγία Σουμελά φρουρός των βόρειων συνόρων της Ελλάδας, ιερό κέντρο του ανά τον κόσμο ποντιακού ελληνισμού, εκφράζει την κοινή των Ελλήνων συνείδηση για τη διατήρηση της εθνικής μνήμης και την θέληση για ένα κόσμο αδελφωμένο που θα διδάσκεται όμως από την ιστορία.

Εικόνες από την Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο και Ιερά Κειμήλια

















Ευαγγέλιο

Το Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου είναι μία χειρόγραφη αντιγραφή των τεσσάρων Ευαγγελίων.  Είναι το θαύμα της Υπεραγίας Θεοτόκου το οποίο επιτελέσθηκε επί του Οσίου Χριστοφόρου, του τρίτου κτήτορα της Ιεράς Μονής Παναγίας Σουμελά του Πόντου. Μετά την δεύτερη για άγνωστους λόγους ερήμωση του Μοναστηριού, με εμφάνισή Της η Υπεραγία Θεοτόκος προσκαλεί τον Χριστοφόρο να αναλάβει την ηγουμενία του Ιερού Παλλαδίου Της και στην απορίας του πως αυτός ο οποίος «γράμματα… μὴ μεμαθηκώς» (Ιωαν. 7,15), θα αναλάβει τέτοιας μεγάλης ευθύνης έργο, καθησυχάζεται από την Θεομήτορα ότι σε αυτό το πρόβλημα τη λύση θα δώσει η ίδια Της. Θαυματουργικά ο Όσιος μαθαίνει γραφή και ανάγνωση και αναλαμβάνει την ηγουμενία. Ουσιαστικά αποδέχεται την εντολή Της. Απόδειξη αυτού του θαύματος είναι το χειρόγραφο Ιερό Ευαγγέλιο.  

Χαρακτηριστικά του Ευαγγελίου:

Είναι ένα περγαμηνό χειρόγραφο κείμενο του 7ου αιώνα (περίπου 690 μ.Χ.). Τα εξώφυλλα του αποτελούνται από ξύλινα πινακίδια, επενδεδυμένα με μεταξωτό ύφασμα πορφυρού χρώματος. Συμπληρωματικά στην εμπρόσθια όψη υπάρχουν αργυρές επιχρυσωμένες έκτυπες διακοσμήσεις. Στο κέντρο υπάρχει τοποθετημένος ένας ευμεγέθης Σταυρός ο οποίος φέρει πέντε σμαλτωμένα εγκόλπια με τις μορφές: του Κυρίου, της Θεοτόκου, του Προδρόμου και των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ.




Τίμιος Σταυρός

Ο Τίμιος Σταυρός ο οποίος φυλάσσετε στην Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο, είναι αυτός ο οποίος ήταν κτήμα του Αυτοκρατορικού Θησαυροφυλακίου του Αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Εμμανουήλ του Γ΄ του Μεγαλοκομνηνού. Το 1390 μ.Χ. τον προσέφερε ως δώρο και ευλογία στην Ιερά Μονή της Παναγίας του όρους Μελά του Πόντου. Από το 1390 έως το 1923 δια αυτού ευλογούν οι πατέρες τα πάντα. Με τον ξεριζωμό-διωγμό των Ελλήνων του Πόντου τάφικε μαζί με τα άλλα δύο κειμήλια τη θαυματουργή εικόνα της Σουλιώτισσας και το Ευαγγέλιο του οσίου Χριστοφόρου.

Η αθάνατη Ποντιακή ψυχή ξαναφέρνει τα κειμήλια στο φως το 1931 και τα τοποθετεί στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Η φώτιση του Φίλωνα Κτενίδη και η ίδρυση του Σωματείου «Παναγία Σουμελά» φέρνει το 1952 την θαυματουργή εικόνα στο Βέρμιο και αργότερα οι προσπάθειες του Παναγιώτη Τανιμανίδηφέρνουν το 1993 τα άλλα δύο κειμήλια το Σταυρό με το Τίμιο Ξύλο και το Ευαγγέλιο. Η καρδιά του Πόντου πλέον ξαναχτυπά και πάλι στη νέα Σουμελά στο Βέρμιο. Ο Πόντος ζει και μεγαλουργεί και πάλι σε μία κείνη προσπάθεια για το καλύτερο αύριο.

Χαρακτηριστικά του Τιμίου Σταυρού: 


Το ύψος του Σταυρού είναι 22,5 εκ. και πλάτος του 8 εκ. Οι κεραίες του Σταυρού πλην της λαβής, περιέχουν Τίμιο Ξύλο. Όλος ο Σταυρός είναι επενδυμένος με συρματερές διακοσμήσεις και σμάλτο, καθώς επίσης και με πολύτιμους λίθους χρώματος πράσινο και κόκκινο. Στις τρεις κεραίες του Σταυρού εκτός της λαβής, υπάρχουν τρεις στεμματόσχημες διακοσμήσεις οι οποίες είναι κοραλλιοκόσμητες. Επίσης και οι τέσσερεις ακτίνες του Σταυρού είναι κοραλλιοκοσμημένες



Επιτάφιος

Ο επιτάφιος ακολουθεί το σύνθετο τύπο της μεταβυζαντινής περιόδου. Στο κεντρικό τμήμα απεικονίζεται ο Χριστός νεκρός, σε κλίνη, περιβαλλόμενος από τους Αρχαγγέλους Γαβριήλ (αριστερά) και Μιχαήλ (δεξιά), οι οποίοι κρατούν ράβδο με το αριστερό χέρι και θυμιάζουν το Χριστό με το δεξιό. Σκυμμένοι πάνω από το νεκρό σώμα η Παναγία, που αγκαλιάζει τον Υιόν της, και ο Ιωάννης, ασπαζόμενος την αριστερά του Χριστού. Στο δεξιό άκρο της κλίνης γονυπετής ο Ιωσήφ, με λευκά μαλλιά και γενειάδα, και τη θλίψη στο πρόσωπό του. Στην κεφαλή της κλίνης οι Μυροφόρες, Μαρία η Μαγδαληνή - ολοφυρόμενη, με τα χέρια ανυψωμένα - και Μαρία του Ιακώβου σε βουβό θρήνο. Πίσω απο τη μορφή του Ιωάννη, στο μέσον της σκηνής, επιβλητικός υψώνεται ο σταυρός του μαρτυρίου (διακρίνονται μόνο οι τρεις κεραίες), κατάστικτος από οκτάκτινους αστέρες. Εκατέρωθεν αυτού δύο ζεύγη Χερουβείμ, ένα μικρότερο ψηλά και ένα εμφανώς μεγαλύτερο, με αποκεκαλυμμένα τα πρόσωπα, χαμηλότερα.


Το φυσικό τοπίο απεικονίζεται μπροστά στην κλίνη, ως η σκηνή να εκτυλισσόταν σε εξωτερικό χώρο. Στο μέσον του χλοερού εδάφους τα σύμβολα του μαρτυρίου: το γραγγέλλιο, τα καρφιά του Σταυρού και τα σύνεργα του δημίου, ο στέφανος εξ ακανθών, αγγείο περιέχον το όξος. Η λόγχη και ο κάλαμος με το σπόγγο τοποθετούνται διαγωνίως εκατέρωθεν του σταυρού, πίσω απο την κλίνη.



















Επιμέλεια Blog: Παναγία Ιεροσολυμίτισσα 


Ιστορικά στοιχεία: https://www.panagiasoumela.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...